انحراف پاشنه پا یکی از شایعترین مشکلات اسکلتی–عضلانی در کودکان است و بسیاری از والدین بدون اینکه دقیقاً بدانند مشکل چیست، متوجه میشوند که پای کودک هنگام ایستادن یا راهرفتن به داخل یا خارج منحرف میشود. در ظاهر ممکن است این موضوع ساده به نظر برسد، اما حقیقت این است که انحراف پاشنه اگر به موقع اصلاح نشود، میتواند منجر به مشکلات بزرگتری مثل درد زانو، خستگی زودهنگام، اختلال در فرم ستون فقات و حتی کاهش کیفیت راه رفتن در آینده شود.
خبر خوب این است که رشد استخوانی و عضلانی کودکان بسیار انعطافپذیر است و بسیاری از مشکلات پا اگر در زمان مناسب تشخیص داده شوند، بهراحتی قابل اصلاح هستند. نقش کفش و کفی طبی در این میان بسیار پررنگ است و میتواند مسیر رشد پا را کاملاً تغییر دهد.
انحراف پاشنه زمانی رخ میدهد که محور پاشنه پا از حالت طبیعی خارج شود. در حالت استاندارد، وقتی کودک از پشت دیده میشود، پاشنه باید تقریباً عمودی باشد و خطی مستقیم با ساق پا تشکیل بدهد. اما در انحراف پاشنه، جهت پاشنه به داخل یا به خارج میچرخد.
دو نوع اصلی انحراف وجود دارد:
۱. انحراف پاشنه به داخل (پرونیشن یا Over-Pronation)
در این حالت، انگار پای کودک به داخل فرو میرود. قوس کف پا کم میشود و بخش داخلی پا بیش از حد فشار تحمل میکند. این حالت بسیار رایجتر است.
2. انحراف پاشنه به خارج (Supination)
کمتر دیده میشود اما مهم است، زیرا میتواند باعث فشار روی مفصل خارجی پا و ایجاد درد شود.
هر دو نوع در صورت عدم تشخیص و درمان، میتوانند روند طبیعی رشد استخوانی را مختل کنند.
چرا انحراف پاشنه در کودکان شایع است؟
پاهای کودکان از بدو تولد تا حدود ۷ سالگی هنوز در حال رشد هستند و بخش زیادی از استخوانها از جنس غضروف نرم تشکیل شدهاند. این یعنی فشارهای اشتباه، کفش نامناسب، عدم تعادل عضلانی و حتی ژنتیک میتوانند بهراحتی بر رشد تأثیر بگذارند.
دلایل معمول شامل:
- ضعف عضلات اطراف مچ
- صافی کف پا
- انعطاف بیش از حد رباطها
- رشد نامتقارن استخوانها
- ایستادن طولانی
- کفش غیراستاندارد
- مشکلات مادرزادی
- عوامل ارثی
اگر کودک هنگام بازی یا راهرفتن زیاد خسته میشود، پایش سریع درد میگیرد یا راهرفتنش غیرعادی است، احتمال وجود انحراف پاشنه بیشتر میشود.
نشانههای انحراف پاشنه در کودکان
والدین معمولاً اولین افراد هستند که متوجه انحراف میشوند، اما تشخیص دقیق باید توسط متخصص انجام شود. برخی نشانهها شامل:
انحراف پاشنه به داخل یا خارج هنگام ایستادن
- ساییدگی غیرعادی کف کفش
- راهرفتن روی لبه داخلی یا خارجی پا
- خستگی زودهنگام
- درد کف پا، ساق یا زانو
- دیر راهافتادن کودک
- فرم غیرطبیعی قوس پا
- کفشهایی که سریع خراب میشوند
- صدا دادن مفاصل هنگام راهرفتن
در موارد شدیدتر، کودک ممکن است هنگام دویدن تعادلش را از دست بدهد یا دائم روی پاهای خود زمین بخورد.
چگونه انحراف پاشنه بر رشد استخوانی تأثیر میگذارد؟
پاشنه پا پایه تعادل بدن است. کوچکترین انحراف در پاشنه، فشارهای نامتقارن و اشتباه را به کل اندام تحتانی منتقل میکند. این مشکل اگر درمان نشود، میتواند باعث:
- تغییر راستای ساق
- ایجاد پای ضربدری یا پرانتزی
- چرخش لگن
- درد زانو
- بدشکلی قوس پا
- مشکلات راهرفتن
- تأثیر بر ستون فقرات (اسکولیوز خفیف)
- اختلال در تقارن عضلات پا
بهخصوص در سنین رشد، این فشارهای نامتقارن میتوانند الگوی نادرست استخوانسازی ایجاد کنند.
روشهای تشخیص
تشخیص دقیق شامل:
۱. معاینه بالینی متخصص ارتوپدی فنی
متخصص نحوه ایستادن، نشستن و راهرفتن کودک را بررسی میکند.
۲. اسکن دیجیتال کف پا
این اسکن دقیقترین روش ارزیابی قوس، محور پاشنه و فشارهای کف پاست.
در کلینیک ارتوپدی فنی طب نو (سهروردی) از اسکنهای سهبعدی و اسکن فشاری اختصاصی استفاده میشود.
۳. تحلیل الگوی راهرفتن
این بخش نشان میدهد کودک پا را چگونه بر زمین میگذارد و آیا فشار درست توزیع میشود یا نه.
۴. بررسی قوس و انعطافپذیری پا
پس از تشخیص، مشخص میشود آیا انحراف خفیف، متوسط یا شدید است و چه روشی بهترین درمان خواهد بود.
درمان انحراف پاشنه در کودکان
۱. کفش طبی مناسب
یکی از مؤثرترین روشها برای اصلاح انحراف، استفاده از کفش طبی تخصصی است.
کفش طبی با داشتن:
- پاشنهکاپ (Heel Cup) سفت
- قوس مناسب
- زیره استاندارد
- تثبیتکننده پاشنه
میتواند پاشنه را در مسیر صحیح نگه دارد و به رشد طبیعی آن کمک کند.
۲. کفی طبی اختصاصی
کفی طبی معمولی با کفی طبی سفارشی فرق دارد.
در طب نو سهروردی، کفیها بر اساس اسکن پا و قالبگیری، کاملاً سفارشی ساخته میشوند و دقیقاً مطابق نیاز کودک هستند.
کفی مناسب:
- راستای پاشنه را اصلاح میکند
- فشار را متعادل میسازد
- قوس پا را پایدار میکند
- از پیشرفت انحراف جلوگیری میکند
۳. تمرینات اصلاحی
برخی از تمرینات موثر:
- تمرین تقویت عضلات داخل مچ
- راهرفتن روی پاشنه
- جمع کردن پارچه با انگشتان پا
- کشش عضلات ساق
- تعادل ایستاده روی یک پا
۴. اصلاح نحوه راهرفتن
متخصص به کودک آموزش میدهد:
- پاشنه را درست روی زمین بگذارد
- فشار را درست توزیع کند
- پا به داخل نچرخد
۵. درمان مشکلات همراه (مثل صافی کف پا)
در بسیاری از کودکان، انحراف پاشنه همراه با صافی کف پاست. این دو باید بهطور همزمان درمان شوند.
نقش کفش طبی در اصلاح انحراف پاشنه
کفش طبی یکی از ابزارهای کلیدی است؛ زیرا:
- پاشنه را در محور صحیح نگه میدارد
- از چرخش بیش از حد پا جلوگیری میکند
- قوس کف پا را تثبیت میکند
- وزن بدن را بهطور متعادل پخش میکند
- درد و خستگی را کم میکند
- الگوی راهرفتن را اصلاح میکند
کفش طبی باید:
- پاشنه محکم داشته باشد
- جلوی پا انعطافپذیر باشد
- قوس استاندارد داشته باشد
- سبک و مناسب سن کودک باشد
چرا مراجعه به مرکز تخصصی اهمیت دارد؟ (معرفی طب نو سهروردی)
کلینیک ارتوپدی فنی طب نو (سهروردی) از بهترین مراکز تهران برای بررسی و درمان مشکلات پا در کودکان است. این مرکز از روشهای علمی، اسکنهای دیجیتال و تجربه متخصصان در ساخت کفش و کفی طبی کودک استفاده میکند.
مزایای طب نو:
- اسکن سهبعدی حرفهای
- قالبگیری دقیق
- ساخت کفش و کفی طبی کودک
- پیگیری رشد پا در طول زمان
- تجربه بالا در اصلاح انحراف پاشنه و صافی کف پا
برای والدینی که به دنبال درمان اصولی هستند، مراجعه به مرکز تخصصی یک ضرورت است، نه انتخاب اختیاری.
نکات مهم خرید و استفاده از کفش طبی برای کودکان
- کفش طبی باید دقیقاً سایز کودک باشد
- رویه کفش نرم و داخلی محکم باشد
- کفش نباید سنگین باشد
- پاشنه باید محکم و ثابت باشد
- هر ۶ تا ۹ ماه با رشد پا تعویض شود
- کفش نباید «بیش از حد اصلاحی» باشد
- حتماً با تجویز متخصص تهیه شود
سؤالات متداول
۱. آیا انحراف پاشنه در کودکان خطرناک است؟
اگر خفیف باشد خیر؛ اگر شدید باشد میتواند در آینده مشکلات زانو و کمر ایجاد کند.
۲. بهترین سن برای تشخیص چیست؟
از ۲ سالگی به بعد. اما هر زمان که والدین نشانهای دیدند، باید مراجعه کنند.
۳. آیا کفش طبی کافی است؟
نه؛ بسیاری از کودکان نیازمند کفی سفارشی و تمرینات هستند.
۴. آیا انحراف پاشنه از پدر یا مادر به ارث میرسد؟
بله، عوامل ژنتیکی نقش مهمی دارند.
۵. آیا کفی طبی در کلینیک طب نو سفارشی است؟
کاملاً. کفیها با اسکن اختصاصی و قالبگیری دقیق ساخته میشوند.
