پروتز پا برای دیابتی ها یکی از انواع پروتز است که توسط متخصصان ما در مرکز ارتوپدی فنی طب نو در شرق تهران طراحی و ساخته می شود. دیابت یکی از شایع ترین بیماری های متابولیکی است که تأثیر مستقیم و عمیقی بر اندام های انتهایی بدن بهویژه پاها دارد. وقتی سطح قند خون برای مدت طولانی بالا بماند، رگ های خونی و اعصاب آسیب می بینند. این آسیب باعث کاهش حس در پاها، جریان خون ضعیف و در نتیجه کند شدن روند ترمیم زخم ها میشود. به همین دلیل است که پزشکان همیشه تأکید میکنند بیماران دیابتی باید روزانه پاهای خود را بررسی کنند، حتی اگر هیچ دردی احساس نکنند.
یکی از بزرگ ترین مشکلات در بیماران دیابتی، نوروپاتی محیطی است. در این وضعیت، اعصاب پا توانایی انتقال حس درد، گرما یا فشار را از دست میدهند. در نتیجه ممکن است فرد متوجه زخم، تاول یا سوختگی نشود و همین مسئله به مرور منجر به عفونت و آسیب بافتی شود. از سوی دیگر، افزایش قند خون به دیواره رگهای خونی آسیب میزند و جریان خون در اندامها کاهش مییابد. با کمبود اکسیژن و مواد مغذی در بافتها، روند بهبودی زخمها بهشدت کند میشود و این یعنی یک زخم ساده میتواند به فاجعهای بزرگ یعنی قطع عضو تبدیل شود.
طبق آمار سازمان جهانی بهداشت، بیش از 80 درصد قطع عضوهای ناشی از دیابت با مراقبتهای صحیح قابل پیشگیری هستند. اما زمانی که عفونت گسترش مییابد و بافتها دچار نکروز (مرگ سلولی) میشوند، قطع عضو تنها گزینه باقیمانده برای نجات جان بیمار است. در این نقطه است که فناوریهای پزشکی، از جمله پروتزهای پیشرفته پا، به کمک میآیند تا بیماران بتوانند دوباره ایستادن و راه رفتن را تجربه کنند.
دیابت نهتنها پا را از نظر فیزیکی تحت تأثیر قرار میدهد، بلکه از نظر روانی نیز بیمار را دچار ترس، اضطراب و افسردگی میکند. تصور از دست دادن یک پا برای هر فردی دشوار است، اما خبر خوب این است که امروزه با پیشرفت علم ارتز و پروتز ، این آسیب دیگر پایان راه نیست، بلکه شروع فصلی جدید از زندگی است.
پروتز پا برای دیابتی ها
شاید برای بسیاری این سؤال پیش بیاید که چرا بیماران دیابتی بیش از سایر افراد در معرض قطع پا قرار دارند. پاسخ در سه عامل کلیدی نهفته است: نوروپاتی محیطی، عفونتهای مزمن و کاهش جریان خون. هر سه این عوامل در کنار هم یک چرخه معیوب ایجاد میکنند که در نهایت میتواند به از بین رفتن بافتهای پا منجر شود.
در ابتدا، نوروپاتی باعث میشود بیمار احساس درد نکند. به عنوان مثال، اگر سنگریزهای در کفش او بیفتد یا پوست پایش تاول بزند، متوجه آن نمیشود. سپس، به دلیل ضعف سیستم ایمنی و کاهش خونرسانی، زخم کوچک شروع به عفونت میکند. وقتی قند خون کنترل نشده باشد، بدن نمیتواند باکتریها را از بین ببرد و عفونت گسترش مییابد. در مرحلهی نهایی، بافتهای مرده گسترش مییابند و در موارد حاد، پزشکان مجبور میشوند بخش آسیبدیده را قطع کنند تا از انتشار عفونت به سایر نقاط بدن جلوگیری شود.
از دیدگاه پزشکی، قطع عضو در بیماران دیابتی نه بهخاطر زخم، بلکه بهخاطر نادیدهگرفتن آن است. بسیاری از بیماران به دلیل بیحسی در پاها، زخمها را دیر تشخیص میدهند و زمانی مراجعه میکنند که دیگر خیلی دیر شده است. بنابراین، آگاهی و مراقبت منظم نقش حیاتی در پیشگیری از قطع عضو دارد.
وقتی قطع عضو اجتنابناپذیر میشود، مرحله بعد انتخاب پروتز مناسب است. پروتز پا برای دیابتی ها به فرد کمک میکند تا نهتنها توانایی حرکتی خود را بازیابد، بلکه اعتمادبهنفس و استقلالش را نیز بازگرداند. این وسیله، تنها یک قطعه مکانیکی نیست؛ بلکه پلی است میان ناامیدی و بازگشت به زندگی عادی.
پروتز پا چیست و چگونه کار میکند؟
پروتز پا در سادهترین تعریف، جایگزینی مصنوعی برای اندامی است که به هر دلیلی از بدن جدا شده است. این ابزار پزشکی طراحی شده تا عملکرد طبیعی پا را شبیهسازی کند و به بیمار کمک کند دوباره بتواند راه برود، بایستد و حتی فعالیتهای روزمره یا ورزشی انجام دهد. برای بیماران دیابتی که بخشی از پا یا کل آن را از دست دادهاند، پروتز نهتنها وسیلهای کمکی بلکه بخشی از وجود جدیدشان میشود.
پروتزها معمولاً از چند بخش تشکیل میشوند:
سوکت (Socket): بخشی که مستقیماً روی اندام باقیمانده قرار میگیرد. سوکت باید کاملاً متناسب با شکل پای بیمار ساخته شود تا هیچ فشاری روی پوست یا بافتهای حساس ایجاد نکند.
مفصل (Joint): در پروتزهای زیر زانو یا بالای زانو، مفصل وظیفه حرکت و انعطاف را بر عهده دارد.
پایه (Pylon): این قسمت همان “استخوان مصنوعی” پروتز است که بین سوکت و کف پا قرار میگیرد و وزن بدن را منتقل میکند.
پایه پا (Foot): در قسمت پایین پروتز قرار دارد و تعادل، حرکت و ضربهگیری را ممکن میسازد.
نحوه کار پروتز پا برای دیابتی ها بستگی به نوع آن دارد. در مدلهای سادهتر، حرکت بر اساس وزن و فشار بدن انجام میشود، اما در پروتزهای پیشرفتهتر (مانند نوع هوشمند یا الکترونیکی)، حسگرها و میکروچیپهایی وجود دارد که حرکت را بر اساس نیاز فرد تنظیم میکنند. برخی از این پروتزها حتی میتوانند به موبایل متصل شوند تا کاربر بتواند نحوه عملکرد آن را شخصیسازی کند!
برای بیماران دیابتی، پروتز باید سبک، نرم، ضدحساسیت و قابل تنظیم باشد، زیرا پوست و بافتهای پای آنها بسیار حساستر از دیگران است. استفاده از مواد سیلیکونی و کربنی در طراحی پروتزهای جدید، باعث شده که تماس با پوست کمتر آزاردهنده باشد و تعریق نیز کاهش یابد.
در واقع، یک پروتز مناسب تنها برای راه رفتن نیست؛ بلکه برای بازگرداندن حس “زندگی عادی” به بیمار است. تصور کنید فردی که مدتها با واکر یا ویلچر حرکت میکرد، بتواند دوباره روی پاهای خود بایستد، در خیابان قدم بزند یا حتی به محل کار بازگردد. این همان معجزهای است که فناوری پروتز برای بیماران دیابتی به ارمغان آورده است.
انواع پروتز پا برای دیابتی ها
پروتز پا انواع مختلفی دارد و انتخاب نوع آن کاملاً بستگی به سطح قطع عضو، وضعیت جسمانی بیمار و بودجهی او دارد. برای بیماران دیابتی، انتخاب دقیق نوع پروتز اهمیت زیادی دارد، چون پوست و بافتهای آنها معمولاً آسیبپذیرتر هستند و باید از فشاری غیرضروری جلوگیری شود.
بهطور کلی، پروتزها به دو دستهی اصلی تقسیم میشوند:
پروتز موقت (مقدماتی): این نوع معمولاً بلافاصله پس از عمل جراحی استفاده میشود. هدف آن کمک به بیمار برای شروع فرآیند توانبخشی است. وزن آن سبکتر است و طراحی سادهای دارد.
پروتز دائمی: پس از گذشت مدتی از بهبودی زخم و تثبیت وضعیت فیزیولوژیکی بدن، پروتز دائمی برای بیمار ساخته میشود. این نوع معمولاً شخصیسازیشده است و از مواد بادوامتری ساخته میشود.
از نظر تکنولوژی نیز پروتزها به دو نوع تقسیم میشوند:
پروتز مکانیکی: سادهتر و ارزانتر هستند و عملکرد آنها بیشتر به حرکت طبیعی بدن وابسته است.
پروتز الکترونیکی یا هوشمند: دارای حسگرها، موتورهای کوچک و پردازندههایی هستند که حرکت را دقیقتر و نرمتر میکنند. برای مثال، اگر بیمار در حال بالا رفتن از پله باشد، پروتز زاویه خم شدن زانو را بهصورت خودکار تنظیم میکند.
نکته مهم در مورد بیماران دیابتی این است که پروتز آنها باید فشار را بهطور مساوی در سراسر پا توزیع کند تا از ایجاد نقاط پرفشار که ممکن است زخم یا تاول ایجاد کنند جلوگیری شود. به همین دلیل، بسیاری از شرکتهای پروتزسازی در طراحیهای خود از فناوری اسکن سهبعدی (3D Scan) استفاده میکنند تا فرم دقیق پای بیمار را به دست آورند.
انتخاب نوع پروتز تنها به سطح تکنولوژی آن بستگی ندارد؛ بلکه باید با سبک زندگی، وزن بدن، سن و سطح فعالیت فرد همخوانی داشته باشد. در نهایت، بهترین پروتز برای بیمار دیابتی پروتزی است که او در آن احساس راحتی، تعادل و امنیت کند ، نه صرفاً گرانترین مدل موجود.
