درد و التهاب کف پا میتواند یک روز کاری عادی را به کابوس تبدیل کند و حتی پیادهروی ساده، رفتن به خرید، یا بازی با بچهها را دشوار کند. این درد معمولاً از پاشنه شروع شده و به سمت قوس پا یا انگشتان منتشر میشود و اگر به موقع درمان نشود، میتواند منجر به مشکلات زانو، لگن و حتی کمردرد شود.
درد و التهاب کف پا به درد یا سوزش در ناحیه کف پا، بهویژه در پاشنه یا قوس داخلی پا گفته میشود که ناشی از التهاب بافتهای نرم مانند فاسیای کف پا (فاشئیت پلانتار)، تاندونها یا مفاصل پا است. این مشکل ممکن است به شکل درد مبهم یا درد تیز و ناگهانی در زمان ایستادن و راه رفتن ظاهر شود و شدت آن در صبح ها یا پس از دورههای استراحت بیشتر باشد.
برخی افراد درد و التهاب کف پا را با خستگی پا اشتباه میگیرند، اما تفاوت مهمی وجود دارد:
- خستگی پا: معمولاً با استراحت برطرف میشود و ناشی از استفاده بیش از حد از پا است.
- درد و التهاب کف پا: حتی پس از استراحت ادامه مییابد و ممکن است هنگام برداشتن اولین قدمها در صبح بیشتر احساس شود.
درد کف پا به دلیل استفاده روزانه و مداوم از پاها بسیار شایع است، بهخصوص در:
- افرادی که ایستادن طولانی دارند.
- افرادی با اضافه وزن.
- کسانی که از کفش نامناسب استفاده میکنند.
- ورزشکارانی که دویدن و پرش زیاد دارند.
چون کف پا مسئول تحمل وزن و تعادل بدن است، در صورت عدم توجه به مراقبت و استفاده از کفش مناسب، به مرور زمان ملتهب و دردناک میشود.
علل درد و التهاب کف پا
فاشئیت پلانتار (التهاب فاسیای کف پا)
این بیماری شایعترین علت درد کف پا بهویژه در ناحیه پاشنه است. فاسیا یک نوار بافتی است که از پاشنه تا انگشتان کشیده شده و در اثر فشار و کشش بیش از حد دچار التهاب میشود. این مشکل باعث درد تیز در پاشنه، بهویژه هنگام برداشتن اولین قدمها در صبح میشود.
خار پاشنه
خار پاشنه یک زائده استخوانی است که در اثر رسوب کلسیم زیر استخوان پاشنه شکل میگیرد. این خار میتواند به بافتهای نرم فشار وارد کند و باعث درد و التهاب در هنگام راه رفتن شود.
صافی کف پا
در صافی کف پا قوس طبیعی کف پا از بین میرود و فشار به شکل نامتعادل در پا پخش میشود که منجر به التهاب و درد در قوس و پاشنه میشود. استفاده از کفش طبی با کفی قوسدار در این شرایط بسیار کمککننده است.
پوشیدن کفش نامناسب
کفشهایی که: بدون قوس مناسب هستند، پاشنههای بسیار صاف یا بسیار بلند دارند، یا کیفیت نامناسبی دارند، باعث افزایش فشار به کف پا و بروز درد میشوند.
اضافه وزن و ایستادن طولانیمدت
هر کیلوگرم اضافه وزن فشار زیادی به کف پا وارد میکند. همچنین ایستادن طولانی در مشاغلی مانند معلمی، آرایشگری و فروشندگی میتواند موجب التهاب و درد کف پا شود.
علائم شایع همراه
درد صبحگاهی هنگام برداشتن اولین قدمها
این علامت، مشخصه فاشئیت پلانتار و خار پاشنه است. درد معمولاً پس از کمی راه رفتن کمتر میشود اما در طول روز ممکن است با ایستادن طولانی یا فعالیت زیاد بازگردد.
درد هنگام ایستادن طولانیمدت
افرادی که مجبور به ایستادن طولانی هستند، درد در ناحیه قوس یا پاشنه پا را تجربه میکنند که به مرور شدیدتر میشود.
سفتی و تیر کشیدن کف پا
التهاب بافتهای نرم پا باعث سفتی، کاهش انعطافپذیری و احساس کشیدگی در هنگام خم کردن پا میشود.
تورم و گرمی در ناحیه کف پا
در برخی موارد ممکن است در محل درد، تورم خفیف و گرمی احساس شود که نشاندهنده التهاب بافتهای نرم است.
چه افرادی بیشتر در معرض درد و التهاب کف پا هستند؟
ورزشکاران و دوندگان
دویدن و پرش مکرر فشار زیادی به کف پا وارد میکند و در صورت استفاده از کفش نامناسب و عدم انجام حرکات کششی، باعث التهاب کف پا میشود.
افراد دارای اضافه وزن
اضافه وزن باعث وارد آمدن فشار اضافی به کف پا شده و خطر بروز درد و التهاب را افزایش میدهد.
افرادی با مشاغل ایستاده
مشاغلی مانند فروشندگی، معلمی و پرستاری که نیاز به ایستادن طولانی دارند، در معرض آسیب به کف پا و التهاب هستند.
افراد با مشکلات ساختاری پا
مشکلاتی مانند: کف پای صاف، گودی بیش از حد کف پا، انحراف مچ پا، باعث توزیع نامتعادل فشار شده و منجر به درد میشود.
عوارض عدم درمان درد و التهاب کف پا
ایجاد اختلال در راه رفتن
درد کف پا باعث تغییر در نحوه راه رفتن میشود که این تغییر برای کاهش درد ایجاد شده اما میتواند منجر به درد زانو و کمر شود.
تاثیر بر زانو و کمر
فشار نامناسب و تغییر فرم راه رفتن به مرور زمان منجر به درد و آسیب در مفاصل زانو و ستون فقرات میشود.
بروز خار پاشنه
عدم درمان التهاب فاسیای کف پا باعث تشکیل رسوبات کلسیم و ایجاد خار پاشنه میشود که درمان آن دشوارتر است.
مزمن شدن درد
عدم درمان به موقع میتواند درد کف پا را به یک درد مزمن و مداوم تبدیل کند که زندگی روزمره را مختل میکند.
روشهای تشخیص علت درد و التهاب کف پا
معاینه فیزیکی توسط پزشک
اولین گام برای تشخیص علت درد کف پا، مراجعه به پزشک متخصص ارتوپد یا کلینیک ارتوپدی فنی است. پزشک:
- نحوه راه رفتن و ایستادن بیمار را بررسی میکند.
- نقاط دردناک کف پا را با لمس و فشار ملایم شناسایی میکند.
- دامنه حرکتی پا و مچ پا را بررسی میکند.
این معاینه به پزشک کمک میکند علت اصلی درد مانند فاشئیت پلانتار، خار پاشنه یا صافی کف پا را شناسایی کند.
بررسی سابقه فعالیت و سبک زندگی
پزشک در مورد:
- شغل و مدت زمان ایستادن در طول روز
- فعالیتهای ورزشی و نحوه انجام آنها
- نوع کفش مورد استفاده
- زمان و نحوه شروع درد
سوالاتی میپرسد تا دلیل فشار بیش از حد به کف پا را پیدا کند.
اسکن کف پا
یکی از دقیقترین روشهای تشخیص و بررسی ساختار کف پا اسکن کف پا است. این ابزار:
✅ نقاط فشار روی کف پا را مشخص میکند.
✅ وضعیت قوس کف پا را نشان میدهد.
✅ توزیع وزن روی پاها را تحلیل میکند.
✅ برای ساخت کفی طبی اختصاصی استفاده میشود.
در کلینیکهای ارتوپدی فنی میتوان با هزینه مناسب، اسکن کف پا را انجام داد و از نیاز کودک یا بزرگسال به کفش طبی یا کفی طبی مطمئن شد.
تصویربرداری (رادیوگرافی یا MRI)
در مواردی که:
- درد شدید و مزمن باشد.
- به درمانهای اولیه پاسخ ندهد.
- یا پزشک به وجود خار پاشنه یا مشکلات استخوانی شک کند،
تصویربرداری با رادیوگرافی ساده انجام میشود.
اگر پزشک به مشکلات بافت نرم مانند پارگی فاسیای کف پا یا التهاب شدید مشکوک باشد، ممکن است MRI تجویز شود.
روشهای درمان
اگر درد کف پا تازه شروع شده است، میتوان با رعایت برخی نکات ساده در خانه از پیشرفت درد جلوگیری کرد و التهاب را کاهش داد:
استراحت و کاهش فعالیت
- از ایستادن و راه رفتن طولانی خودداری کن.
- از فعالیتهایی مانند دویدن، پریدن یا ورزشهای پرتحرک موقتاً اجتناب کن.
- در صورت امکان از عصا برای کاهش وزن روی پا استفاده کن.
استفاده از کمپرس سرد و گرم
- برای کاهش التهاب: از کیسه یخ به مدت ۱۰-۱۵ دقیقه روی محل درد استفاده کن (۳-۴ بار در روز).
- در برخی موارد، بعد از گذشت فاز حاد، کمپرس گرم برای کاهش خشکی عضلات کف پا مفید است.
انجام حرکات کششی کف پا
تمرینات کششی به کاهش التهاب و افزایش انعطافپذیری پا کمک میکنند. تمریناتی مانند:
- کشش فاسیای کف پا با کشیدن انگشتان به سمت خود.
- قرار دادن توپ تنیس زیر پا و غلطاندن آن برای ماساژ کف پا.
- کشش ساق پا و تاندون آشیل با تکیه به دیوار.
این تمرینات را روزانه ۲ تا ۳ مرتبه انجام بده.
استفاده از کفش مناسب و کفی طبی
- استفاده از کفش با قوس مناسب و پاشنه نرم.
- خودداری از پوشیدن دمپایی و کفش تخت.
- استفاده از کفی طبی آماده یا اختصاصی (در صورت توصیه متخصص ارتوپدی فنی).
درمانهای پزشکی درد و التهاب کف پا
اگر درد کف پا با درمانهای خانگی بهبود نیابد یا مزمن باشد، درمانهای تخصصی زیر توصیه میشود:
فیزیوتراپی و شاک ویو تراپی
فیزیوتراپی شامل:
✅ تمرینات کششی تحت نظر فیزیوتراپیست
✅ اولتراسوند تراپی
✅ ماساژ درمانی
شاک ویو تراپی یک روش غیرتهاجمی است که با ارسال امواج صوتی به بافت آسیبدیده، باعث:
- بهبود گردش خون،
- کاهش التهاب،
- و تحریک بازسازی بافتی میشود.
این روش بهخصوص برای فاشئیت پلانتار و خار پاشنه بسیار مؤثر است.
داروهای ضد التهاب
پزشک ممکن است:
- داروهای NSAID مانند ایبوپروفن یا ناپروکسن را برای کاهش التهاب و درد تجویز کند.
- در صورت درد شدید، مصرف داروهای کوتاهمدت را توصیه کند.
تزریق کورتیکواستروئید در موارد شدید
اگر درد مزمن باشد و به سایر درمانها پاسخ ندهد، پزشک ممکن است تزریق داروهای کورتیکواستروئید در ناحیه دردناک انجام دهد. این تزریق التهاب را کاهش میدهد، اما نباید به دفعات زیاد انجام شود.
درمانهای ارتوپدی فنی و کفی طبی
ساخت کفی طبی اختصاصی بر اساس اسکن کف پا توسط کلینیک ارتوپدی فنی طب نو در شرق تهران، فشار را از ناحیه دردناک کاهش داده و به بهبود درد کمک میکند. در برخی موارد، استفاده از کفش طبی مخصوص جهت اصلاح نحوه راه رفتن و توزیع فشار ضروری است.
