پروتز دست مایوالکتریک (Myoelectric Prosthesis) نوعی دست مصنوعی هوشمند است که با استفاده از سیگنالهای الکتریکی عضلات باقیمانده در اندام قطعشده کنترل میشود. برخلاف پروتزهای مکانیکی که با کابل و بند حرکت میکنند، در مایوالکتریک از الکترودها و موتورهای الکتریکی استفاده میشود.
وقتی فرد تلاش میکند عضلات خاصی را منقبض کند (مثلاً در ناحیه ساعد)، این انقباضها سیگنالهای الکتریکی تولید میکنند. الکترودهایی که روی پوست قرار گرفتهاند این سیگنالها را دریافت کرده و به موتورهای پروتز منتقل میکنند تا دست مصنوعی حرکت کند.
در یک جمله ساده: شما فقط فکر میکنید و عضلهتان حرکت میکند؛ پروتز این فکر را به عمل تبدیل میکند.
یکی از بزرگترین مزایای پروتزهای مایوالکتریک نسبت به انواع سنتی، حرکات نرم، کنترلشده و چندمفصلی است. در گذشته، پروتزهای دست معمولاً یک حرکت محدود داشتند؛ مثلاً فقط باز و بسته شدن انگشتان. اما پروتز مایوالکتریک با مدارهای الکترونیکی هوشمند و چند الکترود فعال میتواند چندین حرکت مختلف را شناسایی و اجرا کند.
بهعنوان مثال:
- گرفتن یک لیوان
- برداشتن کلید
- تایپ روی کیبورد
- نگهداشتن خودکار یا قلم
- گرفتن وسیلهای سنگینتر بدون رها شدن
حرکاتی که شاید در نگاه اول ساده به نظر برسند، در واقع نیاز به هماهنگی زیادی میان عضله، مغز، سیستم عصبی و حرکتی دارند. پروتز مایوالکتریک این حلقه عصبی – عضلانی را با تفسیر سیگنالهای الکتریکی عضله شبیهسازی میکند.
این نوع پروتزها با استفاده از فناوری EMG (الکترومایوگرافی) اطلاعات را جمعآوری کرده، آن را رمزگشایی میکنند، و در زمان کمتر از یک ثانیه واکنش نشان میدهند. این یعنی فرد، خیلی سریع به استفاده از آن عادت میکند و احساس میکند کنترل کامل روی حرکات دارد.
آموزش استفاده از پروتز مایوالکتریک؛ فراتر از یک وسیله مکانیکی
یادگیری استفاده از پروتز مایوالکتریک مانند یادگیری استفاده از یک ابزار پیچیده جدید است. در واقع، مغز شما باید یاد بگیرد که سیگنالهای درست به عضلات بدهد تا پروتز مطابق خواسته شما حرکت کند.
در کلینیکهایی مثل طب نو، این روند آموزش شامل مراحل زیر است:
- تمرین تولید سیگنال عضله: بیمار یاد میگیرد چطور عضلات مناسب را منقبض کند.
- آموزش حرکات ابتدایی: باز و بسته کردن دست، گرفتن اشیاء، نگه داشتن لیوان، استفاده از قاشق و چنگال و…
- تمرین هماهنگی چشمی – حرکتی: برای حرکت دست در جهت دلخواه.
- کاردرمانی کاربردی: شامل تمرین با وسایل واقعی مانند لباس پوشیدن، گرفتن کیف یا حمل اشیاء.
- آموزش نگهداری و تمیزکاری پروتز
- مدیریت روانی و عاطفی پذیرش پروتز
بیشتر از ۸۰٪ موفقیت پروتز، به آموزش، صبر، و تمرین مداوم برمیگردد. پس همراهی با تیم حرفهای کاردرمانی و ارتوپدی فنی اهمیت بسیار بالایی دارد.
پروتز دست مایوالکتریک برای کودکان؛ آری یا خیر؟
یکی از پرچالشترین تصمیمات، مربوط به ساخت پروتز برای کودکان است. والدین همیشه بین انتخاب “پروتز مکانیکی ساده”، “پروتز زیبایی”، یا “پروتز مایوالکتریک” مردد هستند.
واقعیت این است که پروتز مایوالکتریک برای کودکان هم قابل استفاده است؛ بهشرط آنکه کودک:
- سیگنال عضله کافی داشته باشد
- از نظر روانی آمادگی استفاده داشته باشد
- توانایی درک و همکاری در تمرینات آموزشی را داشته باشد
نکته دیگر این است که چون کودکان در حال رشد هستند، باید پروتز بهصورت دورهای تنظیم یا تعویض شود. طب نو با تجربه ساخت پروتزهای کودکانه، طراحیهای رنگی و جذاب و آموزش کودکمحور، میتواند انتخاب بسیار مناسبی برای این گروه سنی باشد.
پروتز مایوالکتریک و زندگی روزمره؛ واقعاً چقدر کاربردی است؟
اگر تصور میکنید پروتز مایوالکتریک فقط برای کارهای ساده طراحی شده، باید تجدید نظر کنید. امروزه افراد زیادی با استفاده از این نوع پروتز:
- رانندگی میکنند
- غذا میپزند
- به سر کار برمیگردند
- با موبایل کار میکنند
- حتی ورزشهایی مثل دوچرخهسواری یا وزنهبرداری سبک انجام میدهند
شاید نتوان گفت ۱۰۰٪ عملکرد دست طبیعی را دارد، اما طبق گزارش کاربران، تا ۸۰٪ عملکرد روزمره دست طبیعی قابل بازگشت است.
بسیاری از کاربران، پس از مدتی دیگر پروتز را نهفقط بهعنوان جایگزینی فیزیکی، بلکه بهعنوان بخشی از بدن خود میپذیرند.
سؤالات متداول (FAQs)
۱. آیا امکان تعمیر پروتز مایوالکتریک وجود دارد؟
بله، تمام قطعات قابل سرویس یا تعویض هستند. طب نو خدمات کامل پشتیبانی ارائه میدهد.
۲. آیا بیمه هزینههای پروتز مایوالکتریک را پوشش میدهد؟
برخی بیمههای تکمیلی بخشی از هزینه را پرداخت میکنند. بهتر است قبل از اقدام، استعلام بگیرید.
۳. آیا افراد چپدست هم میتوانند از این پروتز استفاده کنند؟
بله، طراحی پروتز برای دست چپ یا راست تفاوتی ندارد و قابل تنظیم است.
۴. آیا میتوان همزمان از دو پروتز مایوالکتریک استفاده کرد؟
در مواردی که قطع عضو دو طرفه باشد، بله؛ اما آموزش و تطابق نیاز به زمان بیشتری دارد.
