پروتز پا زیر زانو یکی از انواع پروتز است که به منظور جایگزینی عضو از دست رفته و بازگشت به زندگی طبیعی طراحی و ساخته می شود. از دست دادن یک عضو بدن، مخصوصاً پا، شاید یکی از سخت ترین تجربیات در زندگی هر فردی باشد. اما این به معنای پایان حرکت نیست. با پیشرفت های پزشکی و مهندسی پزشکی، امروزه پروتز پا زیر زانو یا همان پای مصنوعی بهعنوان یکی از کارآمد ترین راهکارها برای بازیابی عملکرد حرکتی مطرح شده است.
پروتزهای زیر زانو نهتنها امکان راه رفتن و ایستادن را بازمیگردانند، بلکه به افراد این توانایی را میدهند که مجدداً در جامعه حضور فعال داشته باشند، به کار و تحصیل بازگردند و حتی در فعالیت های ورزشی شرکت کنند. اما انتخاب پروتز مناسب، نحوه نصب آن، مراقبتهای پس از نصب، و شناخت مرکز تخصصی برای ساخت آن، همگی جزئیات مهمی هستند که باید بدانید.
پروتز پا زیر زانو چیست؟
پروتز زیر زانو یا “Below Knee Prosthesis” وسیلهای مصنوعی است که برای جایگزینی قسمت پایین پا (از زیر زانو تا کف پا) که به هر دلیلی قطع شده باشد، بهکار میرود. این نوع پروتز معمولاً شامل بخشهایی مانند:
- سوکت (Socket): بخشی که روی باقیمانده عضو قرار میگیرد و باید کاملاً فیت و بدون فشار باشد.
- آستر داخلی (Liner): برای محافظت از پوست و ایجاد راحتی بیشتر بین عضو باقیمانده و سوکت.
- پای مصنوعی (Pylon & Foot): وظیفه تحمل وزن، جذب شوک، و انتقال نیرو هنگام راه رفتن را بر عهده دارد.
پروتزهای زیر زانو بهدلیل حفظ مفصل زانو، نسبت به انواع دیگر (مثل بالای زانو) عملکرد طبیعیتر و راحتتری دارند و تطابق با آنها سادهتر است.
چه کسانی به پروتز پا زیر زانو نیاز دارند؟
افرادی که در اثر موارد زیر پا یا بخشی از آن را از دست دادهاند، ممکن است کاندید مناسبی برای دریافت پروتز زیر زانو باشند:
- دیابت و زخم پای دیابتی (منجر به قطع عضو)
- تصادف و سانحه های شدید
- عفونت های گسترده در پا
- سرطان استخوان یا بافت نرم
- نقصهای مادرزادی
البته پیش از نصب پروتز، باید ارزیابی دقیقی توسط متخصص ارتوپدی فنی انجام شود تا مطمئن شوند باقیمانده عضو شرایط لازم برای پروتز را دارد؛ از جمله طول مناسب، بافت نرم کافی و سلامت عمومی بیمار.
انواع پروتز پا زیر زانو
بر اساس تکنولوژی، متریال و کاربرد، پروتزهای زیر زانو در مدلهای مختلفی تولید میشوند. مهمترین آنها شامل:
۱. پروتز استاندارد (Conventional)
- ساده و مقاوم
- مناسب برای افراد مسن یا کمتحرک
- قیمت مناسبتر
۲. پروتز پویا یا انرژیزا (Dynamic Response)
- مناسب برای افراد فعال
- طراحیشده برای جذب و بازگرداندن انرژی
- کمک به راه رفتن طبیعیتر
۳. پروتز کربنی (Carbon Fiber)
- بسیار سبک و مقاوم
- انعطافپذیری بالا
- عملکرد عالی در فعالیتهای ورزشی
۴. پروتز هوشمند یا الکترونیکی
- مجهز به سنسور و چیپ
- قابلیت تطبیق با الگوی راه رفتن کاربر
- قیمت بالا و نیاز به شارژ
انتخاب نوع پروتز باید بر اساس سن، وزن، سبک زندگی، سطح فعالیت و اهداف فردی صورت گیرد.
مراحل ساخت و نصب
ساخت و نصب یک پروتز دقیق، حرفهای و راحت نیاز به طی کردن چند مرحله تخصصی دارد:
- ارزیابی و مشاوره اولیه توسط متخصص ارتوپدی فنی
- اندازهگیری و قالبگیری دقیق از اندام باقیمانده
- ساخت سوکت اولیه و آزمایشی
- نصب موقت و بررسی تطابق اولیه
- تستهای حرکتی و بررسی وضعیت راه رفتن
- ساخت نهایی و تنظیم دقیق پروتز
- آموزش استفاده و مراقبت از پروتز
- پیگیریهای دورهای برای تنظیمات مجدد یا تعویض قطعات
کلینیکهای حرفهای مانند طب نو این مراحل را بهصورت تخصصی، با دستگاههای پیشرفته و نظارت کامل انجام میدهند.
مزایای استفاده از پروتز زیر زانو
استفاده از پروتز، اگر بهدرستی طراحی و نصب شود، میتواند زندگی فرد را کاملاً تغییر دهد:
✅ بازگشت استقلال حرکتی
✅ افزایش اعتماد به نفس و مشارکت در اجتماع
✅ کاهش فشار روانی و افسردگی ناشی از قطع عضو
✅ امکان انجام فعالیتهای ورزشی و تفریحی
✅ بهبود وضعیت فیزیکی و حفظ سلامت مفاصل دیگر
✅ جلوگیری از آسیب به پای سالم و ستون فقرات
چالش ها و مشکلات
همانقدر که پروتز میتواند زندگی را تغییر دهد، استفاده از آن بدون آموزش و مراقبت صحیح ممکن است با چالشهایی همراه باشد:
- زخم یا تاول در محل تماس سوکت با پوست
- احساس ناپایداری یا لغزش در زمان راه رفتن
- نیاز به تنظیم مجدد در طول زمان
- نیاز به تعویض برخی قطعات هر چند ماه یا سال
- مشکلات روحی یا عدم پذیرش روانی پروتز
به همین دلیل همراهی متخصصان، آموزش دقیق و مراقبت مداوم اهمیت زیادی دارد.
مراقبتهای لازم پس از نصب پروتز
رعایت بهداشت و مراقبت صحیح از پروتز و اندام باقیمانده باعث افزایش طول عمر پروتز و راحتی بیشتر کاربر میشود:
- تمیز نگه داشتن پوست اندام باقیمانده و آستر پروتز
- بررسی روزانه پوست برای علائم قرمزی، تاول یا زخم
- جلوگیری از رطوبت و عرق زیاد در ناحیه سوکت
- پوشیدن جورابهای مخصوص پروتز
- بازرسی دورهای قطعات مکانیکی پروتز
- مراجعه منظم به کلینیک برای تنظیمات و سرویس
کلینیک ارتوپدی فنی طب نو
اگر در تهران زندگی میکنید، بهویژه در شرق شهر، و به دنبال یک مرکز تخصصی برای ساخت پروتز پا هستید، کلینیک ارتوپدی فنی طب نو یکی از معتبرترین و حرفهایترین گزینههاست.
خدمات ویژه طب نو در حوزه پروتز:
- ساخت انواع پروتزهای زیر زانو، بالای زانو و سیلیکونی
- استفاده از اسکنرهای سهبعدی و آنالیز فشار برای طراحی دقیق
- تیم متخصص ارتوپدی فنی مجرب با سالها تجربه
- آموزش کامل استفاده، مراقبت و راه رفتن با پروتز
- پیگیری مستمر و خدمات پس از ساخت
اگر به دنبال پروتزی هستید که نه تنها جای پای ازدسترفته شما را پر کند، بلکه امکان بازگشت به زندگی فعال را هم برایتان فراهم کند، طب نو انتخابی هوشمندانه و حرفهای است.
سؤالات متداول (FAQs)
۱. چه زمانی بعد از قطع عضو میتوان از پروتز زیر زانو استفاده کرد؟
بعد از بهبود زخم و تثبیت شکل اندام باقیمانده، معمولاً بین ۴ تا ۸ هفته.
۲. عمر مفید یک پروتز زیر زانو چقدر است؟
بسته به نوع پروتز، میزان فعالیت فرد و مراقبت، معمولاً بین ۳ تا ۵ سال.
۳. آیا راه رفتن با پروتز نیاز به تمرین دارد؟
بله، فیزیوتراپی و آموزش توسط متخصص برای راه رفتن صحیح ضروری است.
۴. آیا پروتز درد دارد؟
خیر، اما در صورت تنظیم نادرست یا عدم مراقبت، ممکن است باعث ناراحتی یا زخم شود.
۵. هزینه پروتز زیر زانو چقدر است؟
بسته به نوع پروتز (ساده، کربنی، هوشمند)، مواد و طراحی، قیمت متفاوت است. برای اطلاع دقیقتر به کلینیک طب نو مراجعه کنید.
